
tabelka z odmianami
Ćwiczenia:
Presente de indicativo
czyli czas teraźniejszy
czasowniki +y
1ª persona
wymiana O-UE
wymiana E-I
wymiana E-IE
Opanowanie sprawnego posługiwania się czasem teraźniejszym jest kluczowe z wielu względów. To nie tylko czas, którym posługujemy się najczęściej, ale też klucz do tworzenia kolejnych form czasownika. Dlatego trzeba dobrze opanować odmianę czasowników w czasie teraźniejszym, zanim przejdziemy do innych czasów.
Czasownik, tak jak w języku polskim, odmienia się przez osoby:
ja yo
ty tú
on/ona/pan/pani él/ella/usted
my nosotros (grupa męska lub mieszana) nosotras (żeńska)
wy vosotros (męska+mieszana) vosotras (żeńska)
oni/one/państwo ellos/ellas/ustedes
Pierwszy podział czasowników robimy ze względu na ich końcówkę. Wyróżniamy trzy grupy, trzy koniugacje, czasowniki zakończone na:
-ar
-er
-ir
Zgodnie z tym podziałem odmieniając czasownik będziemy dodawać do nich odpowiednie końcówki w każdej osobie gramatycznej. Mamy więc do zapamiętania 3 wzory odmiany czasowników w czasie teraźniejszym.
Żeby odmienić przez osoby czasownik zakończony na -ar najpierw odcinamy końcówkę -ar od bezokolicznika, a następnie podstawiamy zamiast niej końcówki odpowiadające każdej osobie:
-o
-as
-a
-amos
-áis
-an
W ten sposób mając czasownik hablar tworzymy następujące formy:
hablo
hablas
habla
hablamos
habláis
hablan
Czasowniki zakoczone na -er mają swój własny zestaw końcówek:
-o
-es
-e
-emos
-éis
-en
Podstawiając je do czasownika comer otrzymujemy odmianę:
como
comes
come
comemos
coméis
comen
Wreszcie czasowniki zakończone na -ir przyjmują następujące końcówki:
-o
-es
-e
-imos
-ís
-en
Stąd odmiana np. czasownika vivir:
vivo
vives
vive
vivimos
vivís
viven
Istnieją również czasowniki zwrotne. Rozpoznamy je po cząstce -se doczepionej do bezokolicznika (np. lavarse). W takich czasownikach dodatkowo odmieniamy tę cząstkę, stawiając ją przed odmienioną formą czasownika. Czasowniki zwrotne moga kończyć się na -ar, -er lub -ir i zgodnie z tym wybieramy odpowiedni wzór odmiany; odmiana 'se jest wspólna dla wszystkich czasowników zwrotnych.
lavarse
me lavo
te lavas
se lava
nos lavamos
os laváis
se lavan
atreverse
me atrevo
te atreves
se atreve
nos atrevemos
os atrevéis
se atreven
aburrirse
me aburro
te aburres
se aburre
nos aburrimos
os aburrís
se aburren
czasowniki regularne
nieregularne
czasowniki nieregularne
W języku hiszpańskim jest też sporo czasowników nieregularnych, które dla ułatwienia możemy podzielić na kilka grup.
Czasowniki z nieregularną pierwszą osobą.
saber- wiedzieć, umieć- yo sé
ver- widzieć, ogądać- yo veo
dar- dawać- yo doy
caber- mieścić się- yo quepo
hacer- robić- yo hago
salir- wychodzić- yo salgo
poner- kłaść, włączać- yo pongo
caer- spadać, upadac- yo caigo
traer- przynosić- yo traigo
valer- mieć wartość- yo valgo
Do tej grupy należy też wiele czasowników zakończonych na -cer oraz -cir, np.:
conocer-znać- yo conozco
nacer- rodzić się- yo nazco
parecer- wydawać się, być podobnym- yo parezco
conducir- prowadzić pojazd- yo conduzco
producir- produkować- yo produzco
deducir- dedukować- yo deduzco
Czasowniki z wymianą samogłosek.
Największą grupą czasowników nieregularnych, są te, w których wymieniają się samogłoski. Nie da się przewidzieć, nie znając czasownika, czy będzie on miał wymianę samogłosek czy nie, ale jest kilka zasad, które ułatwiają odmianę.
1. Samogłoski wymieniają się zawsze w tych samych osobach- cała liczba pojedyncza i trzecia osoba liczby mnogiej;
2. wymiana dotyczyć może tylko przedostatniej sylaby (przy czasowniku zwrotnym trzeciej od końca);
3. wymieniają się konkretne samogłoski na inne, ściśle określone. Możliwe wymiany to: o--ue (lub u--ue), e--ie oraz e--i.
Czasowniki z wymianą o--ue mogą pojawić się we wszystkich trzech koniugacjach:
volar
vuelo
vuelas
vuela
volamos
voláis
vuelan
poder
puedo
puedes
puede
podemos
podéis
pueden
morir
muero
mueres
muere
morimos
morís
mueren
mogą by zwrotne, np:
acostarse
me acuesto
te acuestas
se acuesta
nos acostamos
os acostáis
se acuestan
volverse
me vuelvo
te vuelves
se vuelve
nos volvemos
os volvéis
se vuelven
dormirse
me duermo
te duermes
se duerme
nos dormimos
os dormís
se duermen
czasem może wystąpić również wymiana u--ue:
jugar
juego
juegas
juega
jugamos
jugáis
juegan
Ciekawym przypadkiem jest czasownik oler, w którym wymienia się pierwsza litera, ale o ile słowo może zaczynać się na o, to nie może zaczynać się na ue. W takim przypadku dopisujemy na początku h:
oler
huelo
hueles
huele
olemos
oléis
huelen
Czasowniki z wymianą e--ie również wystąpić mogą we wszystkich trzech koniugacjach; znajdą się też przykłady czasowników zwrotnych.
empezar
empiezo
empiezas
empieza
empezamos
empezáis
empiezan
querer
quiero
quieres
quiere
queremos
queréis
quieren
preferir
prefiero
prefieres
prefiere
preferimos
preferís
prefieren
sentarse
me siento
te sientas
se sienta
nos sentamos
os sentáis
se sientan
perderse
me pierdo
te pierdes
se pierde
nos perdemos
os perdéis
se pierden
sentirse
me siento
te sientes
se siente
nos sentimos
os sentís
se sienten
Wymiana e--i może wystąpić tylko w czasownikach zakończonych na -ir:
pedir
pido
pides
pide
pedimos
pedís
piden
vestirse
me visto
te vistes
se viste
nos vestimos
os vestís
se visten
Do grupy czasowników z wymianą samogłoskową dorzuca się zwykle jeszcze jeden przypadek: tzw. +y. Nie zachodzi w tym przypadku wymiana bo dodajemy jedną literę i nie jest ona samogłoską, bo czyta się jak j, ale ponieważ zjawisko zachodzi w tych samych osobach co wymiana samogłosek, zachodzą pewne podobieństwa. +y możemy spotkać tylko w czasownikach zakończonych na -ir, a konkretniej na -uir.
huir
huyo
huyes
huye
huimos
huís
huyen
construir
construyo
construyes
construye
construimos
construís
construyen
Czasowniki z podwójną nieregularnością.
Jest niewielka grupa czasowników, w których nieregularna pierwsza osoba, łączy się z wymianą samogłoskową. Zazwyczaj czasowniki mają tylko jeden rodzaj nieregularności; dwie na raz zachodzą w poniższych czterech czasownikach i ich pochodnych.
tener
tengo
tienes
tiene
tenemos
tenéis
tienen
venir
vengo
vienes
viene
venimos
venís
vienen
decir
digo
dices
dice
decimos
decís
dicen
oír
oigo
oyes
oye
oímos
oís
oyen
Czasowniki całkowicie nieregularne.
Do tej grupy zaliczamy również tylko cztery czasowniki:
ser
soy
eres
es
somos
sois
son
estar
estoy
estás
está
estamos
estáis
están
ir
voy
vas
va
vamos
vais
van
haber
hay




